Er zijn verschillende soort besturen, afhankelijk van de fase waar je als bestuur in zit. Maar ook hoe je als bestuur wil functioneren. Er is geen ‘beste’ bestuursstijl. De juiste stijl hangt af van en wat er intern én extern nodig is. Dus in hoeverre kan jouw manier van besturen meegroeien (of juist veranderen) met de omvang en behoeften van de organisatie. Simpel uitgelegd: Een kleine vrijwilligersgroep kun je informeel en flexibel besturen, een grotere organisatie heeft meer structuur en duidelijke rollen nodig en een groter of complexer organisaties vraagt om samenwerking en gedeeld leiderschap. Vraag je daarom regelmatig af: “Past onze bestuursstijl nog bij waar we nu staan en wat er van ons gevraagd wordt?”
In welke fase zit je als bestuur?
Frank Hoes (trainer, adviseur en coach) heeft onder het mom van Krachtig Besturen de volgende fases omschreven. Waar zit jij als bestuur denk je?
| Bestuursstijl | Fase/ situatie | Kenmerkgen | Rol van bestuur | Leerbehoefte |
|---|---|---|---|---|
| Initiatief-bestuur | Startfase van initiatief | Informeel, klein team, veel enthousiasme, weinig structuur | Netwerken, regelen, uitvoeren, samen spontaan werken | Hoog: basiskennis (wetgeving, financiën, besturen) |
| Doe-bestuur | Groei en stabilisatie | Formeler (statuten, rollen), kleine groep doet meeste werk | Veel uitvoerend werk, ‘met voeten in de modder’, intensief | Laag → pas bij werkdrukproblemen ontstaat behoefte |
| Structuur-bestuur | Professionaliseringsfase | Duidelijke structuur, taken gedelegeerd, controle en overzicht | Sturen op processen, bewaken, rationeel en top-down | Laag → pas bij externe druk behoefte (netwerken, vernieuwing) |
| Synergie-bestuur | Samenwerkings- en vernieuwingsfase | Sterke samenwerking, veel delegatie, focus op vernieuwing en verbinding | Katalysator, stimuleert initiatieven, minder centraal | Hoog: continu leren en ontwikkelen |
Welke bestuur ben je op basis van rolverdeling?
Als je toegroeit naar een synergie-bestuur, kun kijken hoe je de taken er rollen gaat verdelen binnen je bestuur. Dit kan op 3 manieren (of een combinatie ervan).
| Soort bestuur | Rollen en functies | Kenmerken |
|---|---|---|
| Traditioneel bestuur | Voorzitter Secretaris Penningmeester Eventueel algemene bestuursleden | Meest voorkomend bij verenigingen. Duidelijke taakverdeling per functie |
| Portefeuillebestuur | Bestuursleden hebben elk een eigen inhoudelijk dossier (bijv. communicatie, vrijwilligersbeleid, financiën, activiteiten) | Minder hiërarchisch dan het klassieke model. Flexibeler en meer gericht op expertise |
| Collectief bestuur (gelijkwaardig) | Geen vaste functies of alleen formeel op papier Besluiten worden samen genomen | Vaak bij kleinere of informele organisaties. Meer gelijkwaardigheid, maar kan langer duren om besluiten te nemen |